Als we naar het verleden kijken, verklaren we de loop der geschiedenis vaak vanuit vage begrippen zoals 'de tijdsgeest', 'volksaard' of de 'mindset' van een leider. Maar wat als we geschiedenislessen een stuk wetenschappelijker (én logischer) maken door simpelweg te kijken naar observeerbaar gedrag en de consequenties daarvan?

Historische figuren en bevolkingsgroepen zijn uiteindelijk individuen die reageren op hun omgeving. De opkomst van radicale leiders in de jaren '30 is bijvoorbeeld geen mysterieus fenomeen, maar het voorspelbare resultaat van een omgeving vol straffende herstelbetalingen, armoede en dwang, waarin extreem gedrag plotseling werd bekrachtigd door de massa. Zodra we de contingencies of reinforcement (de wetmatigheden van beloning en straf) begrijpen, wordt geschiedenis tastbaar.

Laten we die gedragsbril eens opzetten en kijken naar een moderner fenomeen: de ogenschijnlijk oneindige reeks protesten in Frankrijk.

De Supermarkt en de Extinctie-uitbarsting

Iedere ouder kent het fenomeen: een kind gilt in de supermarkt om snoep. Als je altijd toegeeft, leert het kind dat gillen werkt. Besluit je op een dag voet bij stuk te houden en geen snoep te geven, dan stopt het gillen niet direct. Integendeel: het gillen wordt eerst véél harder, het kind gaat op de grond liggen en begint te trappen. Dit noemen we in de gedragsanalyse een extinction burst (uitdovingsverzet). Pas als je stelselmatig deze piek in negatief gedrag negeert, dooft het uit. Geef je op het hoogtepunt van de crisis tóch toe? Dan heb je het extreme gillen per ongeluk ontzettend sterk bekrachtigd. De volgende keer barst de bom direct.

De Franse Presidenten en het 'Snoepgoed'

Kijken we naar de Franse politiek van de afgelopen twintig jaar, dan zien we dit supermarktscenario op nationale schaal. Frankrijk kent een rijke traditie van gevestigde rechten, beschermde beroepsgroepen en vroege pensioenen. Zodra een president probeert de regels aan te passen, ontstaat er direct uitdovingsverzet in de vorm van massale stakingen en brandende straten.

• Jacques Chirac (2006): Probeerde de rigide arbeidsmarkt voor jongeren los te trekken met het CPE-contract. Na massale studentenprotesten trok hij de wet volledig in. Het gillen in de supermarkt werd beloond.
• François Hollande (2016): Kwam met de 'Loi Travail' om de economie flexibeler te maken. Na wekenlange protesten (Nuit Debout) werd de wet zover afgezwakt dat de angel er volledig uit was.
• Emmanuel Macron (2018): Introduceerde een ecotaks op brandstof. De Gilets Jaunes (Gele Hesjes) gingen de straat op. Wat deed Macron na weken van rellen? Hij trok niet alleen de belasting in, maar gooide er miljarden euro's aan extra toezeggingen tegenaan. Het uitdovingsverzet kreeg de absolute hoofdprijs.

Door decennialang op het hoogtepunt van de extinction burst toe te geven, hebben opeenvolgende regeringen zichzelf in feite gegijzeld. Het staken en blokkeren van het land is het meest succesvolle, sterkst bekrachtigde gedrag in de Franse politieke geschiedenis geworden.

Hoe Breek je de Cirkel?

Vanuit de gedragsanalyse is de oplossing even logisch als uitdagend. De enige manier om deze cyclus te doorbreken, is door bij noodzakelijke hervormingen de extinction burst volledig te doorstaan en niet meer toe te geven op ongewenst gedrag. Maar dat is slechts stap één.

Gedrag dooft alleen succesvol uit als je tegelijkertijd positief alternatief gedrag bekrachtigt. In plaats van vast te houden aan oude privileges, zou de omgeving zo ingericht moeten worden dat ondernemerschap, innovatie en het nemen van initiatief direct lonen. In Frankrijk is het ondernemersklimaat door verstikkende regelgeving en hoge lasten lang in de slop geraakt. Als de overheid drempels wegneemt, kleine successen van start-ups viert en werken aantrekkelijker maakt dan staken, verandert de samenleving vanzelf.

Geschiedenis is geen vaststaand lot. Het is de optelsom van gedrag. Zodra leiders stoppen met het belonen van de uitdovingsbarst en beginnen met het bouwen van een positief stimulerende omgeving, kunnen we hele naties weer laten floreren!

Wil je de wetenschappelijke onderbouwing en de Nederlandse praktijkcases uit mijn eigen onderzoek verder induiken? Mijn volledige proefschrift over dit onderwerp, getiteld 'Organisaties Conditioneren', is vrij toegankelijk op het internet. Je kunt het hier direct lezen en downloaden: (PDF) Organisaties Conditioneren. De invloed van beloning en straf op werkprestaties.

#Gedragsanalyse #Geschiedenis #OBM #Frankrijk #Leiderschap #Verandermanagement #Ondernemerschap #Skinner #BehaviorAnalysis #Politiek