Wie het nieuws over de oorlog in Oekraïne, de dreiging uit Rusland en het schaakspel tussen de VS, China en Europa volgt, hoort vooral psychologische duidingen van de koude grond. Is Poetin irrationeel? Is Trump onvoorspelbaar? Heeft Europa een gebrek aan wilskracht?

Vanuit de gedragsanalyse (Organizational Behavior Management / de leer van B.F. Skinner) zijn dat de verkeerde vragen. Een staat of politiek leider doet wat in zijn omgeving in het verleden is bekrachtigd. Als we de geopolitiek willen begrijpen – én beïnvloeden – moeten we stoppen met kijken naar intenties (antecedenten en mentale verklaringen) en een functionele ABC-analyse (Antecedent – Behavior – Consequence) maken van de grootmachten.

Want in de internationale politiek geldt één keiharde wet: verdragen, rode lijnen en toespraken zijn slechts antecedenten (A). Zonder geloofwaardige consequenties (C) verliezen ze elke sturende waarde.

1. Rusland en de valkuil van het variabele bekrachtigingschema Waarom viel Rusland in 2022 Oekraïne binnen en waarom houdt het Kremlin die uitputtingsoorlog aan het front in de Donbas al bijna vijf jaar vol? Omdat agressie decennialang positief bekrachtigd (R+) is.

• In Georgië (2008) en op de Krim (2014) volgde op militair ingrijpen (Behavior) direct resultaat: landwinst, strategische buffers en binnenlandse status voor het regime (R+), terwijl de westerse straf (P+) uitbleef of bestond uit zwakke, vertraagde sancties.

• In de gedragsanalyse weten we: als ongewenst gedrag af en toe wordt beloond (een variabel-ratioschema van bekrachtiging), wordt dat gedrag extreem resistent tegen uitdoving (extinction).

• Toen het Westen na 2022 alsnog wapens ging leveren, deed het dat mondjesmaat en met allerlei restricties. Daarmee creëerden we onbedoeld shaping van Russisch aanpassingsgedrag: de straf was nooit acuut en zwaar genoeg om de agressie te stoppen, maar gaf Rusland precies genoeg tijd om zijn oorlogseconomie aan te passen en een loopgraven- en drone-oorlog in te richten.

2. Oekraïne: vechten onder negatieve bekrachtiging Voor Oekraïne wordt het gedrag niet gestuurd door verovering, maar door de meest fundamentele vorm van negatieve bekrachtiging (R-): ontsnapping en vermijding (escape & avoidance) van totale vernietiging en bezetting. Dat verklaart de enorme veerkracht van de Oekraïense samenleving. Maar omdat westerse steun vaak te laat of voorwaardelijk binnenkomt, ervaart Kyiv een chronisch tekort aan directe bekrachtiging aan het front, wat na jaren van uitputting leidt tot wat gedragsanalisten ratio strain noemen: de inspanning die nodig is voor één meter terreinwinst staat niet meer in verhouding tot de opbrengst.

3. China: observationeel leren aan de zijlijn China hoeft op dit moment geen schot te lossen rond Taiwan. Peking kijkt naar Oekraïne als één groot gedragsexperiment. Hoe reageert het Westen op grensoverschrijdingen? Ondertussen wordt China zelf direct positief bekrachtigd (R+) voor zijn huidige dubbelrol: goedkope Russische energie importeren én dual-use goederen verkopen aan Moskou, terwijl het de westerse afzetmarkten behoudt. Zolang die consequenties netto positief blijven, heeft Peking geen enkele gedragsmatige prikkel om Poetin tot de orde te roepen.

4. De VS, Europa en het 'free-rider'-gedrag binnen de NAVO Decennialang vertoonde Europa klassiek free-rider-gedrag. Waarom zouden Europese politici geld uitgeven aan defensie (hoge kosten op korte termijn) als de Amerikaanse veiligheidsparaplu er toch wel was, en het geld binnenlands besteed kon worden aan verzorgingsstaat en herverdeling (directe politieke R+ bij de volgende verkiezingen)?

Pas toen twee krachtige consequenties veranderden – de acute Russische dreiging aan de oostgrens én het reële dreigement uit Washington onder Trump dat de Amerikaanse bescherming voorwaardelijk wordt (dreigende R- / verlies van veiligheid) – kwamen de Europese defensiebudgetten eindelijk in beweging.

5. De rol van Mark Rutte: OBM op het wereldtoneel Wie het interview van Jeroen Pauw met NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte bij Pauw & De Wit zag, zag eigenlijk een praktijkles gedragsmanagement. Een secretaris-generaal heeft zelf geen leger en geen belastingdienst; hij kan alleen de contingenties tussen 32 lidstaten managen.

• Richting Washington en Trump: Waar veel Europese leiders vervallen in morele verontwaardiging (wat bij een transactionele speler als Trump juist averechts werkt), past Rutte gerichte positieve bekrachtiging (R+) toe. Hij geeft Trump publiekelijk de credits voor de hogere Europese defensie-uitgaven en koppelt het voortbestaan van de NAVO direct aan het Amerikaanse eigenbelang (de confrontatie met China en economische stabiliteit).

• Richting Europa en Moskou: Rutte begrijpt dat een vredesakkoord of compromis zonder harde militaire afschrikking slechts een papieren antecedent is. Afschrikking (deterrence) werkt in een Skinneriaanse wereld alleen als de tegenstander met 100% zekerheid weet dat op grensoverschrijdend gedrag een directe, zekere en ondraaglijke consequentie (P+) volgt.

Als we duurzame vrede en veiligheid in Europa willen, moeten we stoppen met wensdenken en moraliseren. Vrede is geen goede bedoeling, maar het resultaat van een strak ontworpen systeem van consequenties waarin agressie onmiddellijk kostbaar en kansloos is, en samenwerking voor alle partijen – van Washington tot Kyiv – de hoogste opbrengst heeft.

In zijn recente gesprek bij Pauw & De Wit legt Rutte onder meer uit hoe zijn persoonlijke band met Zelensky en het managen van de internationale verhoudingen werken richting een mogelijk compromis, wat je terugziet in het fragment Band van Mark Rutte met Zelensky | Pauw & De Wit.

#OBM #Gedragsanalyse #Gedragswetenschap #Geopolitiek #NAVO #MarkRutte #Oekraïne #Leiderschap #Skinner #Strategie #BuitenlandsBeleid #Defensie